(Arkadaşlar önceki yazımda söylemiştim bundan sonra daha eğitici öğretici şeyler yayınlayacağım diye. Bu yazı dizisinden itibaren İnsan beyni ve nöroanatomisi konusunda bilmediğiniz belki de daha önce hiç duymadığınız şeyleri sizinle paylaşacağım. Bunca zaman görmüş olduğum Nörofizyoloji ve Nöroanatomi, Uygulamalı İnsan Anatomisi derslerinden sonra sanırım bu tarz konular hakkında biraz ahkam kesme hakkım oluyor. Bu yazı dizisini 4-5 kaliteli makale ile devam ettirmeyi düşünüyorum. Önce Hipotalamus…)

Hipotalamus Nedir?
Hipotalamus beyinde, cranium içerisinde bulunan Thalamus adlı organımızın altında yer alan çok küçük bir organdır. Yunanca tabiriyle Hypo ve Thalamus kelimelerinden oluşur. Manası ise Talamus altında demektir.

Hipotalamus Ne İşe Yarar?
Hipotalamus aslına bakarsanız boyutlarıyla yaptığı iş ters orantılı olan çok önemli ve hayati bir organdır. Hipotalamus hem vejetatif sinir sisteminin hem de endokrin sistemin bunlarla birlikte limbik sistemin organizasyonunu yapar ve bunlara yardımcı olur. Kabaca örnek vermek gerekirse, Sirkadiyen ritimlerin düzenlenmesi, besin alımı ve açlık, tokluk durumu denetimi, seksüel davranışlar, hormon üretimi ve salınımı ayrıca kontrolü, öğrenme ve duygu-duruma yardım, iç organların vejetatif kontrolü gibi birçok fonksiyon Hipotalamus işlevlerine örnek verilebilir.

Hipotalamus Otonom Sinir Sistemi (Autonomic Nervous System) üst kontrol merkezidir. Bilinç dışı olarak yapmış olduğumuz iç organ hareketleri, kan basınç durumu, termoregülasyon (vücut ısı düzeni) gibi birçok otonom fonksiyonunun üst düzenleyici merkezidir.

Endokrin sistemi ise (Hormon sistemi diyebiliriz) Hipotalamus mevcut salgılarıyla yürütme organı olan Hipofiz ile düzenler. Hipotalamustan salgılanan ve vücut için çok gerekli olan Growth Hormone yani büyüme hormonu salınımı Hipotalamus tarafından idare edilmektedir. Sadece GH değil hayati önem taşıyan birçok hormonun (Oksitosin, TSH, TRH, Prolaktin, ADH) salınımı ve vücut içi düzenlemesi Hipotalamus tarafından yapılmaktadır.

Hipotalamus bu fonksiyonlarıyla birlikte Limbik Sistem (Duygu-durum sistemi diyebiliriz) ile de yakından ilişkilidir. Öğrenme ve duygulanım durumlarında Hipotalamus birçok konuda Vejetatif sistem aracılığıyla devreye girer. Örneğin Hipotalamus’un düzenlediği Sempatik ve Parasempatik aktivitelere çeşitli duygu durumlarında maruz kalırız. Önemli bir olay esnasında heyecanlanmak bu durumda yüzün kızarması gibi fonksiyonların asıl oluşturucu birimi aslında Hipotalamus’tur.

Hipotalamus’un bir başka önemli fonksiyonu ise Suprakiazmatik çekirdeği sayesinde insanın Sirkadiyen (günlük) ritimlerini düzenlemesidir. Nucleus Suprachiasmaticus çekirdeği insanda hem davranışsal olarak hem de tek tek hücre bazında genetik saatlerimizi düzenler. Örneğin bu ilişkiyi gün ışığını görmek ve ilgili çekirdekte gün içi aktiviteleri yapmak gece olunca da gün ışığından mahrum kalıp uyku düzenine geçmek olarak anlatabiliriz. Bu çekirdeğin işlevini asıl olarak insan vücudundaki Per genleri (periyod kelimesinden gelmekte) düzenliyor. Ancak bunun üzerinde hala detaylı çalışmalar devam ediyor.

Hipotalamus tüm bu fonksiyonları dışında canlının üreme davranışlarını da kontrol eder. Hipotalamus’un salgıladığı ve cinsel yapılanmayı düzenleyici hormonlar sayesinde insanın biyolojik olarak çiftleşme, eş bulma, kur yapma fonksiyonları Hipotalamus tarafından düzenlenmektedir. Hoşlandığımız bir kızı gördüğümüzde veya onunla konuşurken belirgin hareketlerin açığa çıkmasını da Limbik sistemle bağlantılı olarak Hipotalamus düzenler.

Hipotalamus’un Nöroanatomik ve Nörofizyolojik boyutuna fazla inmeden bazı şeyleri açıklamaya çalıştık. (Hipotalamus’un zone denilen bölgeleri ve her bölgeye özgü çekirdekleri vardır, bunları anlatmadım mesela) Gerçekten hipotalamus vücut ve beyin için çok önemli bir organdır. Toplamda 4-5 gram yer edinen bu organ yazımın başında söylediğim gibi boyutunun tersine çok önemli işlerde rol oynar. İnsan vücudu öyle sırlarla ve yapılarla dolu ki bunu size anlatmam neredeyse imkansız. Bir başka güzel İnsan Beyni yazımızda görüşmek üzere… (Yanlışlarımız ve yanılgılarımız varsa, okuyan hocalarımız ve büyüklerimiz yorumlarında beni uyarabilirler)